Broodbakmachine zonder PFAS: waar let je op als je zelf brood bakt?

Je hebt de teflonpan de deur uit gedaan en bakt tegenwoordig in gietijzer, RVS of met een PFAS-vrije laag. En ondertussen draait je broodbakmachine elke ochtend een brood in een bakvorm met antiaanbaklaag. Grote kans dat die laag van PTFE is, en PTFE hoort bij de PFAS-groep. In dit artikel lees je waarom juist die bakvorm het aandachtspunt is, waar je op let als je een broodbakmachine zonder PFAS zoekt, en wat je doet met de machine die je al hebt.

Zit er PFAS in een broodbakmachine?

In de meeste gevallen wel. Het gaat om het bakblik waar je deeg in rijst en bakt, en vaak ook om de kneedhaak. Die hebben bijna altijd een antiaanbaklaag van PTFE, beter bekend als teflon. PTFE is een fluorpolymeer en valt daarmee onder de PFAS-stoffen, de 'forever chemicals' waar we in Giftige stoffen in de keuken al over schreven.

Zolang zo'n laag gaaf is, komt er bij normaal gebruik weinig van vrij. Dat verandert bij krassen, bladderen en oververhitting. En een bakvorm in een broodbakmachine wordt elke keer zo'n uur lang flink heet, met een kneedhaak die er eerst een half uur overheen schraapt. Precies de omstandigheden waarbij je wilt weten wat erop zit.

Let ook op het etiket. 'PFOA-vrij' klinkt geruststellend, maar zegt alleen dat één specifieke PFAS-stof ontbreekt. Die is in de EU sinds 2020 toch al verboden. De coating zelf kan gewoon PTFE zijn.

Waar let je op bij een broodbakmachine zonder PFAS?

Een RVS buitenkant zegt niets over de binnenkant. Dit zijn de vijf vragen die ik zelf zou stellen:

1. Waar is de bakvorm van gemaakt, en wat zit erop? Dit is het enige onderdeel dat je deeg raakt. Zoek naar een keramische (minerale) coating, of een vorm van RVS of geëmailleerd staal. Staat er alleen 'antiaanbak' zonder uitleg? Dan is het vrijwel zeker PTFE.
2. Staat er 'zonder PTFE' of alleen 'PFOA-vrij'? Alleen het eerste betekent dat de coating geen teflon is.
3. Is de claim ergens mee onderbouwd? Een fabrikant die zegt dat zijn coating PFAS-vrij is, kan dat laten testen door een onafhankelijk lab. Vraag ernaar. Een serieus merk deelt dat rapport.
4. Is de kneedhaak ook zonder coating? Die wordt vaak vergeten, terwijl hij door het hele deeg gaat.
5. Kun je de bakvorm los bijbestellen? Dan vervang je straks een versleten vorm zonder de hele machine weg te doen.

Een broodbakmachine zonder PFAS, BPA en teflon: Oppie

Na het artikel over giftige stoffen in de keuken kreeg De HuishoudCoach een mail van Storm, een van de oprichters van Oppie. Dat is een Nederlands merk dat net een eigen broodbakmachine heeft uitgebracht. De bakvorm is, vertelt Oppie, gemaakt zonder PFAS, BPA en teflon. De coating is door een onafhankelijk testlab onderzocht op ruim 550 verschillende PFAS-stoffen, zonder dat er iets werd aangetoond/gevonden.

Wat de Oppo3 kan: 25 programma's, waaronder zuurdesem en glutenvrij; broden van 500, 750 of 1000 gram; een timer waarmee je hem tot 15 uur van tevoren instelt, zodat het brood klaar is als jij opstaat; een behuizing van RVS en twee jaar garantie. De machine kost op dit moment € 119,95.

Eerlijk is eerlijk: we hebben hem zelf nog niet getest, dus nog geen predicaat 'Goedgekeurd door De HuishoudCoach'. Wel is het een goed teken dat een merk zijn claim laat controleren. Je vindt de Oppie broodbakmachine op bol.com.

Heb je al een broodbakmachine met antiaanbaklaag?

Dan hoef je hem niet morgen bij het grofvuil te zetten. Zolang de coating gaaf is, kun je er mee verder bakken. Het gaat erom dat hij gaaf blijft:

• Haal het brood eruit met een houten of siliconen spatel, nooit met een mes.
• Was de bakvorm en de kneedhaak met de hand, zonder schuursponsje. In de vaatwasser slijt de laag sneller.
• Bekijk de vorm bij elke schoonmaakbeurt even goed. Krassen, bladders of een doffe plek? Vervang dan alleen de bakvorm. Is hij echt op, dan lees je in de Afvalwijzer waar hij heen mag.
• Wil je helemaal van de coating af? Gebruik dan alleen het deegprogramma en bak het brood af in de oven, in een vorm van RVS, gietijzer of glas. Het deeg wordt dan niet verhit in contact met de coating. Hoe je die oven daarna weer schoon krijgt, lees je in Boenklus 9.

Een klein klusje voor vandaag: til de bakvorm uit je machine en controleer deze. Dan weet je of je iets moet doen of gewoon door kunt bakken.

Samenvatting: zelf brood bakken zonder PFAS

De PFAS in een broodbakmachine zit in de antiaanbaklaag van de bakvorm, meestal PTFE. Koop je een nieuwe machine, kijk dan naar het materiaal van de bakvorm en de kneedhaak, neem geen genoegen met 'PFOA-vrij' en vraag om een testrapport. Oppie verwijst naar een test op hun broodbak machine; vraag bij andere merken gerust hetzelfde. En heb je al een machine: ga er zuinig mee om, vervang de vorm bij slijtage en bak desnoods af in de oven.